Een uniek boek door Willem Venerius
In 1983 verschenen in het astrologisch kwartaalblad Spica een tweetal artikelen van Willem Venerius over astrologie en strips. Belangrijkste thema in deze artikelen was de invloed van astrologie en I Tjing in de Bommel verhalen van Marten Toonder.
In december 2007 verscheen van Willem Venerius een uitgebreid vervolg op de spoortocht uit 1983 onder de titel Heer Bommel en het para-abnormale.
Een waarschuwing vooraf: Willem Venerius is zeker geen onbekende voor mij. Wij maakten deel uit van de Spica-redactie en zijn nog steeds goed bevriend. Maar daardoor wil ik me niet laten weerhouden een bespreking te wijden aan dit bijzondere boek.
Astrologie en I Tjing
In genoemde publicaties in Spica sprak Venerius het vermoeden uit dat Toonder meer wist van het esoterische. Die vermoedens werden al snel bevestigd, met name door de biografieën van Toonder die in de jaren negentig verschenen. De analyse van Venerius klopte: Toonder gebruikt elementen uit astrologie, I Tjing en onder andere magie in zijn verhalen maar ook persoonlijk had hij grote belangstelling voor esoterische onderwerpen.
Heer Bommel en het para-abnormale is een kwart eeuw na de eerste publicaties verschenen. Maar het is veel meer dan een herhaling. De schrijver heeft zijn studie voortgezet en zo ongeveer alles wat van en over Toonder is verschenen bestudeerd. Daarbij vond hij niet alleen veel meer aanwijzingen voor het gebruik van esoterische elementen. Hij wist ook al deze elementen in een samenhangende benadering te presenteren.
Kern daarvan is dat Toonder de esoterische verwijzingen niet alleen gebruikte als leuke elementen in het verhaal maar dat hij ook zelf geloofde in de betekenis van esoterie. Veel verhalen van Toonder kennen een tweede laag met als thema deze esoterische elementen.
Venerius gebruikte de autobiografie van Toonder en vond daar menige onderbouwing van zijn opvattingen. Maar hij legde ook contact met de zoon van Marten Toonder, Eiso Toonder, wat het voor hem mogelijk maakte vele vermoedens te bevestigen.
Twee lagen
Heer Bommel en het para-abnormale is uitstekend geschreven. Het leest als een trein en toch is het zeer gedegen onderbouwd. Een prachtige combinatie.
Het aardige is dat het boek zelf – net als de verhalen van Toonder – uit twee lagen bestaat. Wat je het eerst leest is een boeiend relaas over Toonder en zijn ingeweven woordgrappen, verborgen verwijzingen enzovoort.
Maar daaronder zie je dat er een proces wordt beschreven over het doorgeven van esoterische kennis. Toonder had een goede kennis van verschillende esoterische onderwerpen maar het lijkt er niet op dat hij een ingewijde was die ooit die kennis kant-en-klaar kreeg aangeboden. Het was daarentegen het openstaan voor de verwondering waardoor Toonder zoveel inzicht had.
Persoonlijk geloof ik ook dat het zo gaat; door een open geest trek je de informatie aan en ‘lees’ je het leven anders. Dat komt in dit boek duidelijk naar voren waar Willem Venerius met Eiso Toonder de bron van Toonder’s esoterische verhaal elementen bespreekt. Het assimileren van wat hij las en het – vaak onbewust – naar boven borrelen van wat hij had gelezen/geleerd.
Conclusie
Dit boek is niet alleen een must voor liefhebbers van het werk van Marten Toonder maar ook voor allen die geïnteresseerd zijn in de rol van esoterie in ons leven.
Van harte aanbevolen,
Heer Bommel en het para-abnormale. Willem Venerius, 2007. Met een voorwoord door Eiso Toonder. Uitgeverij Synthese, Den Haag. ISBN 9789062710409.